مدل‌سازی تخصیص آب در زراعت آبی استان زنجان با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی

عباسی, نادر; تاران, فرشید; واحدی, سمیرا; بهروزی نیا, ثمر

doi:10.22126/atwe.2026.13762.1209

مدل‌سازی تخصیص آب در زراعت آبی استان زنجان با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج ، ایران

² موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی؛ سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی؛ کرج؛ ایران

³ بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی زنجان، ایران

⁴ دکترای مهندسی آب، شرکت آب منظقه ای استان زنجان

10.22126/atwe.2026.13762.1209

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف اولویت‌بندی تخصیص آب به محصولات مهم زراعت آبی استان زنجان و با بهره‌گیری از روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) انجام شد.

روش پژوهش: هشت محصول اصلی استان، شامل یونجه، گندم، جو، لوبیا، سیب‌زمینی، گوجه‌فرنگی، شلتوک و پیاز مورد ارزیابی قرار گرفتند. ارزیابی بر اساس چهار معیار اصلی، شامل اثرات اقتصادی و اجتماعی، امنیت غذایی، پتانسیل فنی و مدیریتی تولید، و شاخص‌های مصرف آب و همچنین ۱۴ زیرمعیار تخصصی انجام شد. این معیارها با مشارکت خبرگان و کارشناسان حوزه‌های آب و کشاورزی استان انتخاب و وزن‌دهی شدند تا تصویری جامع از ابعاد مختلف تولید و مصرف آب در محصولات زراعی ارائه شود.

یافته‌ها: نتایج تحلیل سلسله‌مراتبی نشان داد که معیار امنیت غذایی با وزن 47/0 بیشترین نقش را در فرآیند تصمیم‌گیری ایفا می‌کند. این یافته بیانگر آن است که در شرایط تنش آبی، سیاست‌گذاران بیش از هر چیز به پایداری تولید محصولات اساسی و نقش آنها در تأمین نیازهای غذایی جامعه توجه دارند. معیارهای اقتصادی-اجتماعی و شاخص‌های مصرف آب در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار گرفتند. در اولویت‌بندی نهایی محصولات، گندم با وزن 26/0 در رتبه نخست قرار گرفت و به‌عنوان مهم‌ترین محصول برای تخصیص آب در شرایط محدودیت منابع معرفی شد. جو با وزن 15/0 در رتبه دوم و سیب‌زمینی با وزن 13/0 در رتبه سوم قرار گرفتند. سایر محصولات نیز بر اساس وزن نهایی خود در رتبه‌های بعدی جای گرفتند. تحلیل حساسیت نشان داد که این رتبه‌بندی در برابر تغییرات معقول در وزن معیارها پایدار است و ساختار تصمیم‌گیری از استحکام کافی برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات