تحلیل کارایی فناوری‌های آبیاری در استان کرمانشاه بر اساس مدل اطلس فناوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه ترویج و آموزش کشاورزی ،دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه رازی، کرمانشاه ، ایران.

3 گروه اقتصاد کشاورزی،دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

چکیده

هدف: پژوهش حاضر بررسی و تحلیل کارایی فناوری‌های آبیاری موجود در کشاورزی استان کرمانشاه (واقع در غرب کشور ایران) با درنظرگرفتن نقش مجزای هریک از ابعاد فناوری بود، باتوجه‌به قابلیت‌های مدل اطلس فناوری در شناسایی دقیق و تفکیک شده نقاط ضعف و قوت در هر بعد از فناوری، از این مدل استفاده شد.
 
روش پژوهش: حاضر از حیث هدف کاربردی و از نظر شیوه گردآوری داده­ها از نوع پیمایشی است. جامعه موردمطالعه شامل سه بخش کشاورزان، کارشناسان و انجمن صنفی (شرکت­های مجری و شرکت­های طراح فناوری‌های آب محور) متخصص در این حوزه که به‌صورت نمونه­گیری قضاوتی بر اساس جدول مورگان انتخاب شدند (90= n). ابزار اصلی گردآوری داده­ها پرسش‌نامه استاندارد مدل اطلس بود که باتوجه‌به بستر کشاورزی مناسب‌سازی شده بود. روایی محتوایی پرسش‌نامه به تأیید خبرگان و کارشناسان رسیده و میزان پایایی آن نیز به کمک آزمون کرونباخ موردتأیید قرار گرفت (78/0). با استفاده از متد اطلس فناوری به بررسی میزان اهمیت و ارجحیت هر یک از اجزای فناوری و سهم هرکدام در میزان بهره­وری آب پرداخته شد.
 
یافته‌ها: سهم هر بعد فناوری که شامل سازمان­افزار، فن­افزار، انسان­افزار، و اطلاعات­افزار است به ترتیب برابر 21/0 O βO=، 20/0 T β t=، 08/0 H βh=، 05/0 Iβi=  بود که نشان‌دهندة ارجحیتی است که در حال حاضر به هر یک از ابعاد فناوری‌های آبیاری در استان کرمانشاه نسبت به یکدیگر داده می­شود، و به این صورت O › T › H › I است. میزان اهمیت کل ابعاد فناوری­ توسط شاخصی یه نام ضریب کمک فناوری (TCC) محاسبه شد که برابر 54/0 است.
 
نتیجه‌گیری: این شاخص که وضعیت تجمیعی چهار بعد فناوری را بازنمایی می­کند بدین معناست که میزان کلی توجه و سرمایه­گذاری روی ابعاد مختلف فناوری‌های آبیاری در استان کرمانشاه در وضعیت کنونی تنها 54 درصد ظرفیت مطلوب خود را محقق کرده است. بدین معنا که بیش از نیمی از ظرفیت­های بالقوه هنوز بالفعل نشده­اند. یافته­های تحقیق می‌تواند در مدیریت، ساخت و توسعه فناوری‌های آبیاری در بخش کشاورزی به کار رود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ارشادی سیس، مهدی.، خدایی محمودی، رضا.، و خضرلوی اقدم، رضا. (1393). بررسی و ارزیابی اجزای فناوری با کمک مدل اطلس فناوری (مطالعه موردی: شرکت طراحی مهندسی و ساخت تجهیزات و ابزارآلات سایپا). فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی، 11 (22)، 20-9. https://dor. sc.ac/dor/20.1001.1.26765403.1392.11.22.2.5
اعلم­الهدی، علی­اصغر. (1394). آب و فناوری اطلاعات: بررسی و احصای فناوری‌های راهبردی آب بر اساس مدل مفهومی. فصلنامه فناوری آب و مدیریت منابع، 12 (2)، 65-45. https://www.sid.ir/FileServer/SF/6871394H01325
باقری، نیکروز.، و جوادی، ارژنگ. (1401). ارزیابی سطح فناوری در تولید محصولات راهبردی کشاورزی ایران. فصلنامه توسعه فناوری کشاورزی، 12 (1)، 40-23. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.26765403.1401.20.47.4.0
بلالی، حمید.، و کسبیان لعل، فرزانه. (1400). ارزی­گذاری اقتصادی منابع آب زیرزمینی در بخش کشاورزی (مطالعه موردی: دشت همدان-بهار). فصلنامه اقتصاد و توسعه کشاورزی، 35 (1)، 153-135.   https://www.sid.ir/paper/1057390/fa
پورغلام آمیجی، مسعود.، نجفیان، داود.، و سعدی، توفیق. (2023). آسیب‌شناسی و شناخت عوامل عدم اجرایی‌شدن طرح‌ها، پروژه‌ها،‌ فناوری‌ها‌ و پژوهش‌های فناورانه آب کشور. نشریه مدیریت آب در کشاورزی، 9(2)، 190-165.‎ https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24764531.1401.9.2.12.5
رضایی، روح­اله.، حسینی، محمود.، شعبانعلی فمی، حسین.، و صفا، لیلا (1388). شناسایی و تحلیل موانع توسعه نانو در بخش کشاورزی ایران. فصلنامه علمی پژوهشی سیاست علم‌وفناوری، 2 (1)، 28-16. https://dor. sc.ac/dor/20.1001.1.20080840.1388.2.1.3.6
رضاییان، احد.، و رضایان.، علی­حسین. (1395). آینده پژوهی بحران آب در ایران به روش سناریوپردازی. مجله اکوهیدرولوژی، 3(1)، 17-1. https://doi.org/10.22059/ije.2016.59185
زاهدپوریگانه، حسین.، خورسند، افشین.، رجا، امید.، و کنعانی، الهه. (1404). تکنولوژی­های هوشمند در کشاورزی: مدیریت آب و منابع در عصر تغییرات اقلیمی. نشریه فناوری‌های پیشرفته در بهره­وری آب، 5 (3)، 43-20. https://doi.org/10.22126/atwe.2025.11765.1155
سعادت، سارا.، رمضانی دارابی، حمید.، و چرمچیان لنگرودی، مهدی. (1395). نقش سرمایه اجتماعی بر فرایند پذیرش نوآوری­ها از دیدگاه توتون­کاران استان مازندران. ششمین کنگره ملی علوم ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. https://icaeenr.areeo.ac.ir/articles?_action=article&au=136529
شهمیرزادی، طیبه.، حریری، نجلا.، فهیم‏نیا، فاطمه.، باب الحوانجی، فهیمه.، و مطلبی، داریوش. (1398). واکاوی شاخص‏های سنجش و ارزیابی علم، فناوری و نوآوری در سازمان تحقیقات، آموزش و تریج کشاورزی. دو فصلنامه علمی دانشگاه شاهد، پژوهش‏های علم سنجی، 5(1)، 47-66. https://doi.org/10.22070/rsci.2018.639
عبدی، آمنه.، و میرک­زاده، علی­اصغر. (1401). آینده فناوری‌های آب محور در کشاورزی استان کرمانشاه. سومین همایش ملی کم آبیاری و استفاده از آب­های نامتعارف در مناطق خشک، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. https://civilica. om/doc/1666247
کریمی، محمدرضا.، و بهرامی، سمیه. (2016). ارزیابی و تحلیل محتوای تکنولوژی به کمک روش اطلس تکنولوژی (مطالعه موردی واحد تولیدی نوار آبیاری از پلی­اتیلن در بندعباس). دومین کنفرانس بین­المللی پژوهش­های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، کوالالامپور، مالزی. https://elmnet.ir/doc/20422916-22551
گل­قامت­راد، نیما.، رضوی، سیداحمد.، صفوی، سیدعباس.، غلامی، جواد.، و غفار پور، رضا. (1398). رتبه­بندی مجموعه­های نگهداری و تعمیرات هواپیماهای نظامی بر اساس عملکرد عامل انسانی با استفاده از روش هیبریدی CRITIC-VIKOR. پنجمین همایش ملی علوم و مهندسی دفاعی، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع)، تهران، ایران. https://civilica.com/doc/1258180
محمدی، یزدان.، قمرنیا، هوشنگ.، و جوزی، مهدی (1403). بررسی تأثیر سطوح ایستابی کم عمق و شور بر عملکرد و کارایی مصرف آب کینوا (Chenopodium Quinoa Willd) در محیط گلخانه. نشریه آبیاری و زهکشی ایران، 1 (18)، 172-155. https://idj. aid.ir/article_193195.html
محمدیان، ایوب.، حیدری دهویی، جلیل.، و قربانی، علیرضا. (1399). اولویت بندی کاربردهای اینترنت اشیاء در کشاورزی با استفاده از شاخص های توسعه پایدار. نشریه حقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران ، 51 (4)، 797-747.  https://www.sid.ir/paper/524964/fa
میرعمادی، سیدایمان. (1398). نظام ملی نوآوری و نقش آن در بهبود سیاست‌های علم، فناوری و نوآوری. فصلنامه علمی- پژوهشی سیاست علم‌وفناوری، 12 (2)، 154- 135. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20080840.1398.12.2.10.5
نیکزاد، مینا.، مرادی، حمیدرضا.، و جلیلی، خلیل. (1404). ارزیابی کمی منابع آب زیرزمینی و ارتباط آن با تغییرات کاربری اراضی و عوامل اقلیمی (مطالعه موردی: دشت چمچال). نشریه فناور­های پیشرفته در بهره­وری آب، 5 (3)، 113-92. https://doi.org/10.22126/atwe.2025.12081.1164