ارزیابی عملکرد سیستم‌های آبیاری عقربه‌ای با تأکید بر شاخص‌های کارایی سیستم در شرایط اقلیمی دشت مغان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی آب و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل ، ایران.

4 گروه مهندسی آب ، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

5 گروه مهندسی آب و عضو پژوهشکده مدیریت آب ، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

6 گروه مهندسی آب و عضو پژوهشکده مدیریت آب ، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل، ایران.

7 گروه مهندسی آب و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ، دانشگاه محقق اردبیلی ، اردبیل، ایران.

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، ارزیابی عملکرد سه سامانه آبیاری عقربه‌ای (A، B و C) با طول  514، 7/212 و 60/259 متر مستقر در شرکت کشت و صنعت مغان از نظر ضریب یکنواختی، یکنواختی توزیع آب، تلفات تبخیر و بادبردگی، راندمان پتانسیل آب PELQ ، راندمان واقعی کاربرد آب AELQ  و راندمان کاربرد آب بوده است. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی عوامل مؤثر در کاهش عملکرد سامانه‌ها و افزایش بهره‌وری آبیاری است.
 
روش پژوهش: برای انجام این ارزیابی که در سال 1403 انجام شد از روش قوطی‌چینی در دو الگوی شعاعی و محیطی استفاده گردید. قوطی‌های پلاستیکی ساده روی میله‌های فلزی نصب‌شده در خاک قرار گرفتند و پس از عبور کامل دستگاه‌ها، حجم آب جمع‌آوری‌شده توسط استوانه مدرج اندازه‌گیری شد. همچنین دبی و فشار آبپاش‌ها به طور میدانی اندازه‌گیری گردید. از داده‌های هواشناسی شامل سرعت باد، دما و رطوبت نیز برای تحلیل تلفات تبخیر و بادبردگی استفاده شد.
 
یافته‌ها: نتایج نشان داد که سامانه C بهترین عملکرد را با راندمان کاربرد آب 64/84 درصد و کم‌ترین تلفات تبخیر و بادبردگی 35/15 درصد داشت. در مقابل، سامانه A با راندمان 44/68 درصد و تلفات 55/31 درصد ضعیف‌ترین عملکرد را داشت. همچنین، مقدار راندمان پتانسیل و واقعی کاربرد آب (PELQ و AELQ) در سه سامانه مورد بررسی کاملا یکسان بوده و در سامانه C بیش‌ترین مقدار (01/60 درصد) به دست آمد که بیانگر نبود تلفات نفوذ عمقی است.
 
نتیجه‌گیری: سامانه C بهترین عملکرد را داشت؛ مهم‌ترین عوامل کاهش عملکرد شامل افت فشار، فرسودگی نازل‌ها، تنظیم نامناسب سرعت و ضعف نگهداری بود و تنظیم فشار، کاهش ارتفاع آبپاش‌ها و نگهداری منظم برای بهبود عملکرد پیشنهاد شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


حسینی، یاسر.، رئوف، مجید.، و نظری گیگلو، فردین.  (1399). ارزیابی و مدلسازی تلفات تبخیر و باد بردگی سامانه آبیاری عقربه‌ای در منطقه مغان. مجله پژوهش‌های حفاظت آب و خاک، 27(5)، 127-109. https://doi.org/10.22069/jwsc.2020.17532.3302
رئوف، مجید.، حسینی، یاسر.، و نظری گیگلو، فردین. (1397). ارزیابی سامانه کلاسیک ثابت با آبپاش متحرک و مدل‌سازی تلفات تبخیر و باد بردگی در آبپاش مدل ADF 25ͦ در منطقه مغان. مجله حفاظت منابع آب و خاک،4(7)، 134-117. https://sanad.iau.ir/Journal/wsrcj/Article/828917
زارع ابیانه، حمید.، دانایی، اعظم.، اخوان، سمیرا.، و جوزی، مهدی. (1399). ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری نوین در شهرستان همدان. مجله مدیریت آب و آبیاری، 10(3)، 395-381. https://doi.org/10.22059/jwim.2021.300563.784
علیزاده، امین. (1390). طراحی سیستمهای آبیاری تحت فشار. انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد، ایران. https://www.gisoom.com/book/1775759
فاریابی، ارسلان.، معروف‌پور، عیسی.، و قمرنیا، هوشنگ. (1389). بررسی و ارزیابی سامانه‌های آبیاری بارانی کلاسیک ثابت دشت دهگلان کردستان. مجله علوم آب و خاک، ۱۴ (۵۴)، 16-1. http://dorl.net/dor/20.1001.1.24763594.1389.14.54.1.0
کریمی، ندا.، دهقان، دریا.، مولودی، شاهو.، سی و سه مرده، عادل.، و معروف‌پور، عیسی. (1402). بررسی اثر سرعت چرخش، عامل چرخش و مدت زمان آبیاری بر تلفات تبخیر و بادبردگی آبپاش‌های کشاورزی. نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران،14(2)، 113-130. https://doi.org/10.22125/iwe.2023.381413.1700
نادری، نادر.، و قدمی فیروزآبادی، علی. (1402). بررسی عملکرد سامانه‌های آبیاری عقربه‌ای و بهره‌وری مصرف آب در برخی از مزارع استان سمنان. نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران، 13(4)، 164-149. https://doi.org/10.22125/iwe.2023.173252
نصرالهی، زهرا.، بابازاده، حسین.، و سرائی تبریزی، مهدی. (1396). ارزیابی هیدرولیکی عملکرد سامانه های آبیاری عقربه‌ای در شرایط متفاوت اقلیمی. محیط زیست و مهندسی آب، 3(3)، 225-234. https://www.jewe.ir/article_51757.html