ارزیابی عملکرد سیستم‌های آبیاری عقربه‌ای با تأکید بر شاخص‌های کارایی سیستم در شرایط اقلیمی دشت مغان

رئوف, مجید; امیرزاده, آرش; کهن, محمدرضا; حیدری علی کمر, مهسا; رسول زاده, علی; عزیزی مبصری, جوانشیر; رمضانی مقدم, جواد

doi:10.22126/atwe.2025.12545.1181

ارزیابی عملکرد سیستم‌های آبیاری عقربه‌ای با تأکید بر شاخص‌های کارایی سیستم در شرایط اقلیمی دشت مغان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ استاد، گروه مهندسی آب و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق، اردبیل، ایران

³ استاد/گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی

⁴ دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی

⁵ هیئت علمی گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق، اردبیل، ایران

10.22126/atwe.2025.12545.1181

چکیده

این پژوهش، ارزیابی عملکرد سه سیستم آبیاری سنترپیوت (A، B و C) با مساحت 514، 7/212 و 60/259 هکتار مستقر در شرکت کشت و صنعت مغان در بخش هفت از نظر ضریب یکنواختی، یکنواختی توزیع آب، تلفات تبخیر و بادبردگی، راندمان پتانسیل آب AELQ، راندمان واقعی کاربرد آب PELQ و راندمان کاربرد آب بوده است. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی عوامل مؤثر در کاهش عملکرد سامانه‌ها و افزایش بهره‌وری آبیاری است.

روش قوطی‌چینی در دو الگوی شعاعی و محیطی استفاده گردید. قوطی‌های پلاستیکی ساده روی میله‌های فلزی نصب‌شده در خاک قرار گرفتند و پس از عبور کامل دستگاه‌ها، حجم آب جمع‌آوری‌شده توسط استوانه مدرج اندازه‌گیری شد. هم‌چنین دبی و فشار آبپاش‌ها به‌طور میدانی اندازه‌گیری گردید.

تایج نشان داد که سیستم C بهترین عملکرد را با راندمان کاربرد آب 64/84 درصد و کم‌ترین تلفات تبخیر و بادبردگی 35/15 درصد داشت. در مقابل، سیستم A با راندمان 44/68 درصد و تلفات 55/31 درصد ضعیف‌ترین عملکرد را داشت. همچنین، مقدار راندمان پتانسیل و واقعی کاربرد آب (PELQ و AELQ) در سه سیستم مورد بررسی یکسان بوده و در سیستم C بیش‌ترین مقدار (01/60 درصد) به دست آمد که بیانگر نبود تلفات نفوذ عمقی است.

نتیجه‌گیری: پژوهش نشان داد که سامانه C با عملکرد مطلوب‌تر در شاخص‌های مختلف، به‌ویژه راندمان کاربرد آب و کاهش تلفات تبخیر و بادبردگی، بهترین عملکرد را در میان سه سیستم مورد بررسی داشت. مهم‌ترین عوامل مؤثر در کاهش عملکرد این سیستم‌ها شامل افت فشار در طول لترال‌ها، فرسودگی نازل‌ها، عدم تنظیم مناسب سرعت حرکت و مدیریت ضعیف نگهداری بودند.

کلیدواژه‌ها