پیش‌بینی تغییرات دما و بارش در منطقه شاهرود با بهره‌گیری از مدل‌های اقلیمی CMIP6 با استفاده از رویکرد نوین تصمیم‌گیری چندمعیاره OPLO-POCOD

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مهندسی آب و محیط زیست ، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.

2 گروه مهندسی آب و محیط زیست، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شاهرود ، شاهرود، ایران.

3 گروه مهندسی عمران، دانشگاه غیر انتفاعی شاهرود، شاهرود، ایران.

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، ارزیابی تغییرات اقلیمی و بررسی پیامدهای احتمالی آن بر منابع آب در بخش شمالی شهرستان شاهرود، با تمرکز بر تغییرات دما و بارش و شناسایی مناسب‌ترین مدل اقلیمی برای پیش‌بینی شرایط آینده است.
 
روش پژوهش: در این مطالعه، سه مدل اقلیمی CMIP6 شامل CMCC-EMS2، MPI-ESM1-2-LR و CNRM-CM6-1-HR با استفاده از شاخص‌های آماری R²، MAE و KGE ارزیابی شدند. سپس با بهره‌گیری از روش چندمعیاره OPLO-POCOD، مدل‌ها رتبه‌بندی و مدل برتر برای شبیه‌سازی شرایط اقلیمی آینده تحت سناریوهای SSP2-4.5 و SSP5-8.5 در دو دوره آینده نزدیک (2015–2034) و آینده دور (2035–2056) انتخاب شد.
 
یافته‌ها: نتایج نشان داد CMCC-EMS2 بهترین عملکرد را در شبیه‌سازی بارش و دما دارد. پیش‌بینی‌ها کاهش ۱/۵ و ۳/۷ درصدی بارش سالانه و افزایش ۱/۴ تا ۱/۹ درجه سانتی‌گرادی دمای سالانه را نسبت به دوره پایه 1995–2014 نشان دادند. همچنین، کاهش بارش زمستانه و تغییر در الگوی زمانی بارش پیش‌بینی شد.
 
نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهند که تغییرات اقلیمی می‌تواند با کاهش بارش و رواناب و محدودشدن تغذیه آبخوان‌ها، فشار بر منابع آب زیرزمینی و ناپایداری منابع آبی در منطقه را افزایش دهد. ازاین‌رو، اتخاذ راهبردهای سازگاری و مدیریت پایدار منابع آب برای کاهش آسیب‌پذیری منطقه در برابر تغییرات اقلیمی ضروری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


الماسی، آرینا.، فاطمی، سیداحسان.، و اقبال‌زاده، افشین. (1403). پیش‌بینی بارندگی ماهانه ایستگاه سینوپتیک کرمانشاه تحت سناریوهای اجتماعی-اقتصادی گزارش ششم تغییر اقلیم. نشریه فناوری‌های پیشرفته در بهره‌وری آب، 4(1)، 64-40. https://doi. rg/10.22126/atwe.2024.10245.1097
ایمانی، تکتم.، دلقندی، مهدی.، امامقلی‌زاده، صمد.، و گنجی‌نوروزی، زهرا. (1401). تأثیر تغییر اقلیم بر حجم و دبی پیک سیلاب (مطالعه موردی: زیرحوضه قران تالار). مجله اکوهیدرولوژی، 9(1)، 272-259. https://doi. rg/10.22059/ije.2022.333410.1576
پولادگر، سعید.، عزیزی مبصر، جوانشیر.، رمضانی مقدم، جواد.، و اصغری، علی. (1401). ارزیابی کارایی مدل آکواکراپ برای گیاه ذرت تحت مدیریت آب و کود (مطالعه موردی: شهرستان شوش). نشریه فناوری‌های پیشرفته در بهره‌وری آب، 2(1)، 84-67. https://doi. rg/10.22126/atwe.2022.7483.1014
حقیقی، پارسا.، سلیمان‌پور، سیدمسعود.، و مرادی، ابوالفتح. (1404). اثرات تغییر اقلیم بر مقادیر حدی بارش و دما با استفاده از سناریوهای SSP (مطالعه موردی: استان فارس). مجله مدل‌سازی و مدیریت آب و خاک، 5(2)، 218-199. https://doi. rg/10.22098/mmws.2024.14691.1425
خوشنویسان، سینا.، قره‌چلو، سعید.، مرتضوی، رضا.، و خاکزاد، فاطمه. (1403). استخراج پهنه‌های آبی از داده‌های سنجش از دور با مقایسه مدل‌های یادگیری عمیق. مجله اکوهیدرولوژی، 11(3)، 336-321. https://doi. rg/10.22059/ije.2024.378101.1829
درزی، س.(1404).  ارزیابی و آینده‌نگری مدل‌های CMIP6 در شبیه‌سازی دما و بارش ایران. دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.
کریمی احمدآباد، مصطفی.، و قاسمی، الهه. (1396). بررسی پدیده تغییر اقلیم با رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره. مجله  جغرافیا و برنامه‌ریزی، 21(61)، 361-341. https://geoplanning. abrizu.ac.ir/article_7030_en.html
نیرومندفرد، فریبا.، خاشعی سیوکی، عباس.، هاشمی، سیدرضا.، و قربانی، خلیل. (1401). بررسی پیش‌نگری تغییر اقلیم بر پارامترهای دما و بارش با استفاده از مدل‌های CMIP6 (مطالعه موردی: ایستگاه بیرجند). مجله  تحقیقات آب و خاک ایران، 53(9)، 2026-2009.  https://doi.org/10.22059/ijswr.2022.343936.669284